Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αντιγραφή
Η παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη δεν δημιούργησε από το μηδέν την κρίση αξιολόγησης στα πανεπιστήμια. Την έκανε απλώς αδύνατο να αγνοηθεί. Για δεκαετίες, μεγάλο μέρος της πανεπιστημιακής αξιολόγησης στηρίχθηκε σε εργασίες εξαμήνου, εργασίες στο σπίτι, γραπτές αναφορές και εξετάσεις που θεωρούσαν δεδομένο ότι το κείμενο που παραδίδει ο φοιτητής αποτυπώνει τη δική του κατανόηση. Αυτή η παραδοχή έχει πλέον κλονιστεί.
Το ζήτημα δεν είναι η ηθικολογία απέναντι στους φοιτητές. Οι φοιτητές ζουν ήδη σε έναν κόσμο όπου η ΤΝ γράφει, συνοψίζει, μεταφράζει, προτείνει επιχειρήματα, διορθώνει ύφος, οργανώνει βιβλιογραφία και παράγει κώδικα. Άλλοι τη χρησιμοποιούν ως εργαλείο αναζήτησης και υποβοήθησης. Άλλοι τη χρησιμοποιούν για να βελτιώσουν ένα δικό τους προσχέδιο. Άλλοι την αφήνουν να κάνει σχεδόν όλη τη δουλειά. Το πρόβλημα είναι ότι το εκπαιδευτικό σύστημα δυσκολεύεται να ξεχωρίσει αυτές τις πρακτικές με δίκαιο, διαφανή και παιδαγωγικά ουσιαστικό τρόπο.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο περισσότερη επιτήρηση. Η παρακολούθηση κάθε πλήκτρου, η υποχρεωτική συγγραφή σε κλειστές πλατφόρμες, οι αλγόριθμοι ανίχνευσης και η καχυποψία προς όλους δημιουργούν ένα φτωχότερο πανεπιστήμιο. Θίγουν την εμπιστοσύνη, επιβαρύνουν τους διδάσκοντες, παράγουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα και συχνά αδικούν φοιτητές που γράφουν διαφορετικά, φοιτητές με μαθησιακές δυσκολίες ή φοιτητές που δεν έχουν τα αγγλικά ως μητρική γλώσσα. Το πανεπιστήμιο δεν πρέπει να γίνει αστυνομία κειμένων.
Αξιολόγηση που αποδεικνύει μάθηση
Η ριζική μεταρρύθμιση πρέπει να ξεκινήσει από την αξιολόγηση. Δεν αρκεί να ρωτάμε αν ένας φοιτητής παρέδωσε ένα καλό κείμενο. Πρέπει να μπορούμε να διαπιστώνουμε αν έχει κατανοήσει, αν μπορεί να εξηγήσει, να υπερασπιστεί, να εφαρμόσει, να αμφισβητήσει και να μεταφέρει τη γνώση σε νέο πλαίσιο.
Αυτό σημαίνει συνδυασμό μορφών αξιολόγησης. Οι γραπτές εργασίες δεν πρέπει να εξαφανιστούν, γιατί η εκτεταμένη γραφή παραμένει κρίσιμη ακαδημαϊκή δεξιότητα. Πρέπει όμως να μειωθεί η υπερβολική εξάρτηση από την τελική εργασία που γράφεται εκτός τάξης και παραδίδεται ως τελικό προϊόν. Η εργασία μπορεί να συνοδεύεται από προσχέδια, τεκμηρίωση πηγών, ημερολόγιο αποφάσεων, σύντομη προφορική υποστήριξη και δήλωση χρήσης ΤΝ.
Παράλληλα, χρειάζονται περισσότερες ασκήσεις μέσα στην αίθουσα, χειρόγραφες ή σε ελεγχόμενο ψηφιακό περιβάλλον, όπου ο φοιτητής καλείται να ανασυγκροτήσει βασικές έννοιες, να συνδέσει κείμενα, να επιλύσει ένα πρόβλημα, να σχολιάσει ένα απόσπασμα ή να σχεδιάσει μια μικρή ερευνητική διαδρομή. Στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, οι προφορικές εξετάσεις, οι σύντομες παρουσιάσεις και η υπεράσπιση εργασιών μπορούν να αποκαλύψουν επίπεδα κατανόησης που δεν φαίνονται πάντα στο γραπτό. Στις θετικές και εφαρμοσμένες επιστήμες, οι εργαστηριακές ασκήσεις, τα έργα πεδίου, τα πρωτότυπα, οι αναπαραγωγές πειραμάτων και η τεκμηρίωση διαδικασίας αποκτούν νέα σημασία.
Το ζητούμενο δεν είναι να βρεθεί η «απόλυτα απρόσβλητη» μορφή εξέτασης. Τέτοια μορφή δεν υπάρχει. Το ζητούμενο είναι ένα πλέγμα αξιολόγησης που μειώνει τα κίνητρα εξαπάτησης, ενισχύει την ουσιαστική συμμετοχή και κάνει τη μάθηση πιο ορατή.
Η ΤΝ ως αντικείμενο παιδείας, όχι ως απαγορευμένος πειρασμός
Τα πανεπιστήμια δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν την ΤΝ μόνο ως απειλή για την ακαδημαϊκή ακεραιότητα. Οφείλουν να τη διδάξουν. Κάθε φοιτητής, ανεξάρτητα από επιστημονικό πεδίο, πρέπει να αποκτήσει βασική παιδεία ΤΝ: πώς λειτουργούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τι σημαίνει πιθανότητα στην παραγωγή κειμένου, γιατί εμφανίζονται ανακρίβειες, πώς ελέγχονται οι απαντήσεις, ποια δεδομένα δεν πρέπει να εισάγονται σε εμπορικές πλατφόρμες, ποια είναι τα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, προκαταλήψεων, ιδιωτικότητας και περιβαλλοντικού κόστους.
Η σωστή χρήση της ΤΝ δεν είναι απλώς τεχνική δεξιότητα. Είναι μορφή ακαδημαϊκής κρίσης. Ο φοιτητής πρέπει να μάθει πότε η ΤΝ μπορεί να βοηθήσει και πότε υπονομεύει τη σκέψη του. Να ξέρει πώς να ζητά βοήθεια χωρίς να εκχωρεί την ευθύνη. Να μπορεί να συγκρίνει μια απάντηση του μοντέλου με αξιόπιστες πηγές. Να αναγνωρίζει ότι η ευχέρεια του κειμένου δεν ισοδυναμεί με αλήθεια.
Περισσότερη παιδαγωγική εργασία, όχι περισσότερη εξάρτηση από πλατφόρμες
Η αναμόρφωση αυτή έχει κόστος. Οι προφορικές εξετάσεις, η ανατροφοδότηση σε προσχέδια, οι μικρότερες ομάδες, οι εργαστηριακές δραστηριότητες και η ουσιαστική καθοδήγηση απαιτούν χρόνο και ανθρώπους. Αν τα πανεπιστήμια προσπαθήσουν να απαντήσουν στην ΤΝ με λιγότερους διδάσκοντες και περισσότερα αυτοματοποιημένα εργαλεία, θα επιταχύνουν την κρίση που υποτίθεται ότι θέλουν να λύσουν.
Χρειάζεται δημόσια επένδυση στη διδασκαλία. Περισσότεροι διδάσκοντες, καλύτερη υποστήριξη στους νέους ερευνητές, ουσιαστική επιμόρφωση των μελών ΔΕΠ, παιδαγωγική αναγνώριση της καλής διδασκαλίας και θεσμικός χρόνος για ανασχεδιασμό μαθημάτων. Η ΤΝ δεν μειώνει την ανάγκη για πανεπιστημιακούς δασκάλους. Την αυξάνει.
Ταυτόχρονα, η πρόσβαση σε εργαλεία ΤΝ δεν μπορεί να αφεθεί στην αγοραστική δυνατότητα κάθε φοιτητή. Τα πανεπιστήμια χρειάζονται δημόσιες, ασφαλείς, διαφανείς και κατά προτίμηση ανοιχτές υποδομές ΤΝ, με σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα και χωρίς εγκλωβισμό σε κλειστές πλατφόρμες. Η ανοιχτή επιστήμη, το ανοιχτό εκπαιδευτικό υλικό, τα ανοιχτά πρότυπα και τα μοντέλα που μπορούν να ελεγχθούν από την ακαδημαϊκή κοινότητα είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μη μετατραπεί η πανεπιστημιακή γνώση σε εξάρτημα λίγων τεχνολογικών εταιρειών.
Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο μάθησης
Η ΤΝ μας αναγκάζει να ξαναρωτήσουμε τι σημαίνει πανεπιστημιακή μόρφωση. Αν ο στόχος είναι η παραγωγή καλογραμμένων κειμένων, τα μοντέλα θα γίνονται όλο και καλύτερα. Αν όμως ο στόχος είναι η κρίση, η κατανόηση, η επιστημονική εντιμότητα, η δημόσια ευθύνη και η δυνατότητα του ανθρώπου να σκέφτεται μαζί με άλλους, τότε το πανεπιστήμιο έχει ακόμη πιο κρίσιμο ρόλο.
Η απάντηση δεν είναι επιστροφή σε ένα παρελθόν χωρίς τεχνολογία. Είναι ένα πανεπιστήμιο πιο απαιτητικό, πιο δίκαιο και πιο ανοιχτό. Με σαφείς κανόνες χρήσης ΤΝ ανά μάθημα. Με αξιολόγηση που συνδέεται με πραγματικές δεξιότητες. Με εμπιστοσύνη που στηρίζεται σε θεσμούς και όχι σε αφέλεια. Με δημόσιες ψηφιακές υποδομές και ανοιχτή γνώση. Με περισσότερη ανθρώπινη παρουσία εκεί όπου η τεχνολογία κάνει την απομίμηση της γνώσης πιο εύκολη.
Η παραγωγική ΤΝ δεν καταργεί το πανεπιστήμιο. Καταργεί την άνεση ενός πανεπιστημίου που αξιολογεί προϊόντα χωρίς να βλέπει τη διαδικασία μάθησης. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι η ριζική αναμόρφωση της διδασκαλίας και της αξιολόγησης, ώστε οι φοιτητές να μαθαίνουν όχι να κρύβονται από την ΤΝ, αλλά να σκέφτονται, να κρίνουν και να δημιουργούν σε έναν κόσμο όπου η ΤΝ θα είναι παντού.
Πηγές άρθρου
David A. Bell, Beating AI in the Classroom: Το άρθρο τεκμηριώνει με συγκεκριμένο παράδειγμα από το Princeton γιατί η παραγωγική ΤΝ ανατρέπει το παλαιό μοντέλο εμπιστοσύνης και αξιολόγησης, αναδεικνύοντας την ανάγκη για γραπτές ασκήσεις στην αίθουσα, προφορικές εξετάσεις και περισσότερη παιδαγωγική εργασία: https://davidabell.substack.com/p/beating-ai-in-the-classroom,
UNESCO, Guidance for Generative AI in Education and Research: Η καθοδήγηση της UNESCO συνδέει την παραγωγική ΤΝ με ανθρώπινη εποπτεία, προστασία δεδομένων, θεσμική ετοιμότητα και παιδαγωγικό σχεδιασμό, άρα αφορά άμεσα την αναμόρφωση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης: https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research,
UNESCO, AI Competency Frameworks for Teachers and Students: Το πλαίσιο δεξιοτήτων της UNESCO τεκμηριώνουν ότι η ΤΝ πρέπει να ενσωματωθεί ως αντικείμενο γνώσης, ηθικής κρίσης και υπεύθυνης δημιουργίας, όχι απλώς ως εργαλείο παραγωγής εργασιών: https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-teachers και https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-students,
European Commission, Guidelines on the ethical use of artificial intelligence and data in teaching and learning: Οι ευρωπαϊκές οδηγίες συνδέουν τη χρήση ΤΝ στην εκπαίδευση με τον AI Act, τον GDPR, την κριτική παιδεία ΤΝ και τη διαχείριση παιδαγωγικών, νομικών και ηθικών κινδύνων: https://education.ec.europa.eu/focus-topics/digital-education/actions/plan/ethical-guidelines-for-educators-on-using-artificial-intelligence,
Jisc, Trends in Assessment in Higher Education: Η έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη ανασχεδιασμού της αξιολόγησης στην ανώτατη εκπαίδευση, με έμφαση σε προγραμματική αξιολόγηση, συνδυασμό δια ζώσης και ψηφιακών μορφών, προφορικές δοκιμασίες και συν-σχεδιασμός με τους φοιτητές: https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10223514/1/trends-in-assessment-report.pdf.